Niyə yazılı kirayə müqaviləsi vacibdir?
Azərbaycanda bir çox insan üçün kirayə müqaviləsi necə bağlanır sualı hələ də aydın deyil və razılaşma çox vaxt şifahi şəkildə, sadəcə əl sıxmaqla qurulur. Bu, hər şey yaxşı gedənə qədər problem yaratmır — lakin depozitin qaytarılması, evdə yaranan zərər və ya kirayə haqqının artırılması ilə bağlı mübahisə çıxanda şifahi razılaşmanı sübut etmək demək olar ki, mümkün olmur. Yazılı müqavilə həm kirayəçini, həm də ev sahibini qoruyan yeganə real sənəddir.
Düzgün tərtib edilmiş müqavilə hansı tərəfin nəyə görə cavabdeh olduğunu, pulun nə vaxt ödəniləcəyini və hansı hallarda razılaşmanın pozulacağını əvvəlcədən aydınlaşdırır. Beləliklə, hər iki tərəf gələcəkdə gözlənilməz vəziyyətlərdən sığortalanmış olur.
Müqaviləyə mütləq daxil edilməli olan məlumatlar
Yaxşı bir kirayə müqaviləsi mürəkkəb hüquqi dildə yazılmamalıdır — sadə, aydın və tam olması kifayətdir. Aşağıdakı bəndlər mütləq olmalıdır:
- Tərəflərin tam adı və şəxsiyyət məlumatları — ad, soyad, FİN/şəxsiyyət vəsiqəsi nömrəsi, əlaqə nömrəsi.
- Mənzilin dəqiq ünvanı — rayon, küçə, bina, mənzil nömrəsi və otaq sayı.
- Aylıq kirayə haqqı — rəqəmlə və yazı ilə, hansı valyutada (AZN) və hər ayın hansı günü ödəniləcəyi.
- Depozitin məbləği və hansı şərtlərlə qaytarılacağı.
- İcarə müddəti — başlama və bitmə tarixləri.
- Kommunal xərclərin bölgüsü — kim nəyi ödəyir.
- Mənzildəki əşyaların siyahısı (inventar) və onların vəziyyəti.
- İmzalar və müqavilənin bağlandığı tarix.
Mənzili kirayələməzdən əvvəl onu necə seçmək lazım olduğunu öyrənmək də vacibdir — bu mövzuda ətraflı məlumatı kirayə ev seçərkən nəyə diqqət etmək lazımdır bələdçisində tapa bilərsiniz.
Depozit: ən çox mübahisə yaradan məsələ
Depozit, yəni girov pulu, kirayə razılaşmalarında ən çox anlaşılmazlıq yaradan hissədir. Azərbaycanda adətən depozit bir aylıq kirayə haqqına bərabər olur, bəzən isə iki aylıq tələb edilə bilər. Depozitin məqsədi ev sahibini mümkün zərərlərdən və ödənilməmiş borclardan qorumaqdır.
Mübahisənin qarşısını almaq üçün müqavilədə bu suallara dəqiq cavab olmalıdır: Depozit hansı hallarda saxlanılır? Adi köhnəlmə (məsələn, divar boyasının solması) zərər sayılırmı? Pul müqavilə bitdikdən neçə gün sonra qaytarılacaq? Adi istifadədən yaranan köhnəlmə zərər hesab edilməməli və bu səbəblə depozitdən kəsinti aparılmamalıdır.
İcarə müddəti və müqavilənin uzadılması
Müqavilədə icarənin nə qədər davam edəcəyi açıq yazılmalıdır. Azərbaycanda ən geniş yayılmış variant bir illik müqavilədir, lakin 6 aylıq və ya daha qısa razılaşmalar da bağlanır. Müddət bitdikdən sonra müqavilənin avtomatik uzadılıb-uzadılmayacağını və hər iki tərəfin neçə gün əvvəl xəbərdarlıq etməli olduğunu (adətən 30 gün) qeyd etmək vacibdir.
Eyni zamanda müqaviləyə vaxtından əvvəl çıxış şərtlərini əlavə edin: kirayəçi müddət bitməmiş köçmək istəsə nə olacaq, ev sahibi mənzili satmaq istəsə kirayəçiyə nə qədər vaxt verəcək. Bu bəndlər olmadan tərəflərdən biri çətin vəziyyətdə qala bilər.
Kommunal xərclər və əşyaların təhvili
Kommunal xərclərin bölgüsü mütləq aydın olmalıdır. Standart yanaşma belədir: istifadəyə bağlı xərcləri — işıq, qaz, su, internet — kirayəçi ödəyir, bina pulu və əmlak vergisi isə ev sahibinin üzərində qalır. Lakin bu universal qayda deyil, ona görə də müqavilədə hər bir xərcin kimin üzərində olduğunu açıq yazın.
Köçməzdən əvvəl bütün sayğacların (elektrik, qaz, su) göstəricilərini qeyd edin və müqaviləyə əlavə edin. Beləliklə, sizdən əvvəlki istifadəyə görə ödəniş tələb olunmaz. Eyni zamanda mənzildəki mebel və texnikanın siyahısını və vəziyyətini (mümkünsə şəkillərlə) sənədləşdirin — bu, müqavilə bitdikdə depozit mübahisəsinin qarşısını alır.
Müqavilənin təsdiqi və qeydiyyatı
İki tərəfin imzaladığı yazılı müqavilə özlüyündə hüquqi qüvvəyə malikdir. Lakin uzunmüddətli və ya yüksək məbləğli icarələrdə notarial təsdiq əlavə təhlükəsizlik verir və mübahisə zamanı sənədin gücünü artırır. Notarius müqaviləni rəsmiləşdirərkən tərəflərin şəxsiyyətini və əmlakın mülkiyyət sənədini də yoxlayır.
Müqavilə bağlamazdan əvvəl ev sahibinin həqiqətən mənzilin sahibi olduğuna əmin olun — mülkiyyət sənədini (kupça) görmək vacibdir. Kupçanın necə yoxlanıldığını kupça nədir və necə yoxlanılır yazısından öyrənə bilərsiniz. Etibarlı və əvvəlcədən yoxlanılmış kirayə elanlarını isə EvNet.az elanlar bölməsində tapa bilərsiniz.
Hər iki tərəfi qoruyan əsas bəndlər
Standart məlumatlardan əlavə, aşағıdakı bəndlər müqaviləni həm kirayəçi, həm də ev sahibi üçün daha təhlükəsiz edir:
- Təmir və xarablıq: kiçik təmiri (məsələn, su kranı) kim ödəyir, böyük problemləri (məsələn, qızdırıcı sistem) kim həll edir.
- Gecikmə cəriməsi: kirayə haqqı gecikdikdə hansı şərtlər tətbiq olunur.
- Heyvan və qonaqlar: ev heyvanına icazə verilirmi, uzunmüddətli qonaq qalması razılaşdırılırmı.
- Subkirayə: kirayəçi mənzili başqasına verə bilərmi.
- Mübahisələrin həlli: anlaşılmazlıq yarandıqda hansı qaydada həll ediləcəyi.
Bu bəndlər nə qədər aydın olsa, gələcəkdə narazılıq ehtimalı bir o qədər az olar. Unutmayın: yaxşı müqavilə bir tərəfə qarşı deyil, hər ikisinin xeyrinə yazılır. Mənzilinizi kirayəyə vermək istəyirsinizsə, pulsuz elan yerləşdirməklə etibarlı kirayəçi tapa bilərsiniz.